1 november 2018 - Almere

Tekst Laurence van Heijst | Beeld Paul Bisschop Verslagen

Wait-and-seebeleid bij nog niet behandelde patiënten

Hematoloog Koen de Heer heet de aanwezigen welkom in het Flevoziekenhuis. Regioteamvrijwilligers Hennie Pander en Olga Verhoog vertellen iets over Hematon en introduceren de spreker van de avond, internist-hematoloog Bregje van Zaane.

Wat betekent het voor je als er niet direct een behandeling wordt gestart na de diagnose kanker?

Bregje van Zaane bespreekt de medische mogelijkheden en de psychische belasting van het wait-and-seebeleid.
Bregje is op 1 juni als derde hematoloog in het Flevoziekenhuis gekomen. Zij denkt dat de ervaringsdeskundige aanwezigen veel beter weten wat de psychische belasting is van wait-and-see dan zij. Toch geeft ze een voorbeeld uit de praktijk en vertelt ze over het advies voor wait-and-see dat een patiënt met een laaggradig/indolent B-cellymfoom kreeg en over de manier waarop deze patiënt reageerde. Deze patiënt was in zijn eentje naar de polikliniek gekomen en hij vond het advies moeilijk te begrijpen: de diagnose is lymfklierkanker, maar de dokter doet niets! Hij wilde het niet tegen zijn vrouw en kinderen vertellen; die zouden het ook niet begrijpen. Bregje heeft direct meerdere vervolggesprekken ingepland, waarbij ze uitlegde dat wait-and-see niet ‘niets doen’ betekent en de patiënt vroeg goed op te letten of en hoeveel beperkingen hij door zijn ziekte ervaarde. Na drie maanden berustte de patiënt in het advies.

Niet ‘niets doen’, maar wat dan wel?

Wait-and-see is gecontroleerd afwachten hoe de ziekte zich ontwikkelt. Het wordt ook ‘Watch-and-wait’ of ‘Active surveillance (actief monitoren)’ genoemd. De patiënt bezoekt regelmatig de poli. Afhankelijk van het ziektebeeld is de frequentie een keer per maand, of per drie tot zes maanden. Dan wordt naar de klachten gevraagd, lichamelijk onderzoek en bloedonderzoek gedaan en, alleen als daar reden voor is, eventueel aanvullend onderzoek voor een goede beeldvorming verricht.

Bij welke ziektebeelden kan wait-and-see voorkomen?

* Folliculair lymfoom
* MALT-lymfoom
* Marginale-zonelymfoom
* Ziekte van Waldenström
* Chronische lymfatische leukemie (CLL)
* Myelodysplastisch syndroom (MDS)
* Asymptomatische ziekte van Kahler (smouldering multipel myeloom

Met grafieken laat Bregje van Zaane zien dat deze ziektes vooral voorkomen bij mensen vanaf 35-40 jaar, met een piek rond 70-80 jaar, en vaker bij mannen dan bij vrouwen. Er is een toename in patiënten zichtbaar.

Wait-and-see: waarom kan het?

Vaak wordt de ziekte bij toeval ontdekt. Er zijn dan nog geen klachten, omdat het een langzaam groeiende ziekte betreft. Er kan een goede respons op een behandeling zijn, maar de ziekte is meestal niet te genezen.
* Een vervoegde behandeling geeft geen langere overleving, maar kan wel schade aanrichten.
* Er kan ongevoeligheid voor de behandeling optreden. Het is beter de behandeling te bewaren voor als die echt nodig is.
Belangrijk om te weten is dat de kosten nooit de reden zijn om van behandeling af te zien. Ook leeftijd mag geen reden zijn. Zodra er een indicatie voor behandeling is, speelt leeftijd en vooral de fitheid van de patiënt wel een rol.

Waar moet je bij wait-and-see op letten?

Vooral bij lymfklierkanker, CLL en waldenström moet je letten op gezwollen klieren of andere zwellingen, aanhoudende buikpijn, gewichtsverlies, koortsaanvallen, extra gevoeligheid voor infecties en heftig en aanhoudend nachtzweten. De overgang, griep of alcoholgebruik kunnen ook nachtzweten veroorzaken, maar meld de klachten op de poli. Bij twijfel moet je altijd bellen; bel liever te vaak dan dat je te lang wacht. De hematoloog houdt alle symptomen en (bloed)onderzoeken in de gaten en bekijkt de mogelijkheden voor wachten of behandelen.

Wanneer behandelen?

Als er voldoende indicaties zijn om een behandeling te starten, kunnen verschillende middelen worden ingezet:
* Anti-CD20 - Rituximab, Obinutuzumab
* Chemotherapie - CVP, CHOP, FCR, bendamustine, chloorambucil
* Proteasoom-remmers - Bortezomib, Ixazomib, Carfilzomib
* Immunomodulators - Thalidomide, Lenalidomide, Pomalidomide
* Nieuwe middelen - Ibrutinib, Venetoclax, Daratumumab
* Stamceltransplantatie (autoloog of allogeen)

Bij voorkeur wordt behandeld in studieverband. In HOVON-studies wordt gezocht naar nog effectievere behandelingen met nieuwe middelen of combinaties van middelen en steeds meer gericht op gerichte therapie in plaats van chemotherapie, omdat die veel bijkomende schade veroorzaakt. De studies gaan inzicht geven in het terugdringen, zo lang mogelijk weghouden en uiteindelijk mogelijk nooit meer terugkeren van de ziektes. Ook CAR-T-celtherapie wordt bestudeerd als mogelijke therapie van de toekomst, vooralsnog voornamelijk bij agressieve vormen van lymfklierkanker.
Ondanks al deze ontwikkelingen blijft gecontroleerd afwachten, wait-and-see, in veel situaties gerechtvaardigd, besluit Bregje.

De avond werd afgesloten met de persoonlijke wait-and-seeverhalen van regioteamvrijwilligers Olga Verhoog en Hennie Pander.

Meest recente artikelen