CAR-T-celtherapie

CAR-T-celtherapie is een therapie tegen kanker. Bij deze celtherapie worden de eigen afweercellen uit het lichaam bewerkt zodat ze de kankercellen te lijf kunnen gaan. De behandeling is nieuw. Het wordt alleen in gespecialiseerde centra aangeboden en alleen bij grootcellig B-cellymfoom (een agressieve non-hodgkin), ALL (acute lymfatische leukemie) en de ziekte van Kahler (multipel myeloom). De eerste resultaten zijn bemoedigend.

Hoe werkt CAR-T-celtherapie?

T-cellen zijn witte bloedcellen die een belangrijke rol spelen in het afweersysteem. Ze kunnen beschadigde cellen, zoals kankercellen, aanvallen en opruimen.

Bij CAR-T-celtherapie veranderen je eigen T-cellen in CAR-T-cellen. Dat gaat als volgt: er worden bij een patiënt T-cellen uit het bloed gefilterd. Deze T-cellen gaan naar een laboratorium waar ze worden bewerkt met een stukje CAR-gen. Dit is een ingewikkelde procedure die enkele weken duurt. Het CAR-gen is gericht tegen een eiwit dat op de tumorcellen zit. Als de CAR-T-cellen worden teruggeplaatst in je lichaam zijn ze ‘getraind’ in het herkennen van de kankercellen. Zo zijn ze beter in staat om de kankercellen aan te vallen.

Deze innovatieve therapie kan levensreddend zijn voor mensen voor wie er geen andere behandelingen meer mogelijk zijn. Maar er kleven ook risico’s aan. Daarom mogen alleen gespecialiseerde universitaire ziekenhuizen deze behandeling uitvoeren.

Bij welke ziektes is CAR-T-celtherapie mogelijk?

Non-hodgkinlymfoom en ALL
De meeste ervaring en successen zijn behaald bij grootcellig B-cellymfoom (DLBCL, een vorm van non-hodgkinlymfoom) en acute lymfatische leukemie (ALL). Dat komt omdat het mogelijk is CAR-T-cellen te maken die getraind zijn op het herkennen van het eiwit CD19. Er zit extra veel van dit eiwit op de tumorcellen van DLBCL en van ALL. Hierdoor vallen de CD19 CAR-T-cellen de tumor aan
.

CAR-T-celtherapie bij de ziekte van Kahler (multipel myeloom)
CAR-T-celtherapie wordt ook op beperkte schaal toegepast bij mensen met de ziekte van Kahler (multipel myeloom), voor wie geen andere behandeling meer mogelijk is. De eerste resultaten laten bij een deel van de patiënten een positief effect zien. Het probleem bij multipel myeloom is dat de eiwitten op de oppervlakte van de tumor niet uniek zijn en ook aanwezig zijn op andere weefselcellen. Daardoor is er risico op aanzienlijke nevenschade.

In verschillende onderzoekscentra kijkt men of het mogelijk is om CAR-T-celtherapie ook voor andere vormen van kanker te ontwikkelen.

Risico's van CAR-T-celtherapie

Hoewel indrukwekkende resultaten zijn behaald zijn er ook risico's aan verbonden. Hierdoor is de behandeling niet voor iedereen geschikt. Een team van gespecialiseerde hematologen bekijkt van elke patiënt de persoonlijke situatie om te of beoordelen of iemand geschikt is voor deze behandeling. Een aantal patiënten is overleden door de lage weerstand tijdens het wachten op het terugplaatsen van de CAR-T-cellen en ook zijn er een aantal overleden door de bijwerkingen. Bijwerkingen die vooral ontstaan als er direct na de toediening heel veel tumorcellen tegelijkertijd worden afgebroken waardoor er heftige immuunreacties kunnen ontstaan. Gelukkig kunnen bijwerkingen inmiddels goed behandeld worden en is de kans op overlijden verkleind.

Tijdens deze complexe behandeling is er een speciale rol voor de naasten van de patiënt. Deze moeten namelijk alert zijn op de bijwerkingen, zoals bijvoorbeeld verwardheid, en de patiënt onmiddellijk naar het ziekenhuis brengen.

Lees hier meer over CAR-T-celtherapie in het Erasmus MC.

Coverfoto: Nadia Roan, University of California, San Francisco

Animatie

Timo van Blooijs maakte als afstudeerproject aan de HKU (Hogeschool voor de Kunsten Utrecht) deze animatie over CAR-T-celtherapie. Hij deed dat in samenwerking met Hematon en met hulp van de hematologen van het Amsterdam UMC.

Animatie CAR-T-celtherapie

Ziekenhuiskeuze